Wat is een democratie?

De tijd waarop ik dit schrijf is april 2024. De periode waarin Geert Wilders een regering probeert te formeren. Natuurlijk had ik deze overweging beter voor de verkiezingen kunnen schrijven, maar goed, het is niet anders. En voor het geval er nieuwe verkiezingen komen is deze blog misschien een hulp om na te denken op welke partij, maar vooral op welke personen je gaat stemmen. En ik sluit niet uit dat het geen vier jaar duurt voor dat er weer verkiezingen zijn. Want het feit dat ze elkaar nu al schofferen via social media is een slecht teken.

Vooralsnog leven wij in Nederland in een democratie (je leest enige voorlopigheid, want wereldwijd staan democratieën heel erg onder druk) . Maar wat is een democratie eigenlijk? Ik heb het sterke vermoeden dat de meeste mensen zich niet hebben verdiept in de essentie van een democratie. Meestal denken we aan een procedure die bij een democratie hoort, namelijk het tellen van stemmen. Met als resultaat de meeste stemmen gelden.

Wikipedia (4 oktober 2023) definieert een democratie als: In een directe democratie heeft het volk de directe bevoegdheid om over wetgeving te beraadslagen en te beslissen. In een representatieve democratie kiest het volk via verkiezingen regeringsfunctionarissen om dit te doen. Wie wordt beschouwt als een onderdeel van ‘het volk’ en hoe autoriteit wordt gedeeld onder of gedelegeerd door het volk, is in de loop van de tijd en in verschillende snelheden in verschillende landen veranderd. Kenmerken van democratie omvatten vaak de vrijheid van vergadering, vereniging, persoonlijk eigendom, vrijheid van godsdienst en meningsuiting, burgerschap, instemming van de geregeerden, stemrecht, vrijheid van ongerechtvaardigde ontneming door de overheid van het recht op leven en vrijheid, en de rechten van minderheden.

In deze definitie van democratie valt het op dat het vooral over vrijheden gaat die gewaarborgd zijn. En al deze vrijheden bestaan in wezen op basis van ‘de rechten van minderheden’. De essentie van een democratie wordt zomaar terloops genoemd. Ik wil proberen dit uit te leggen.

In een democratische samenleving, waar er gezocht wordt naar een meerderheid van stemmen om met elkaar beslissingen te kunnen nemen, is de procedure van ‘de helft plus één’, doorslaggevend voor het bepalen van beleid. Beleid over alle zaken die met de inwoners, in ons geval Nederland, te maken hebben.

Zoals de laatste tijd zeker laat zien, is er heel vaak geen overeenstemming over het denken over de werkelijkheid. Over alle zaken die ons aangaan is er verschil van mening. Van al of geen suikertaks, tot hondenbelasting, CO2 regels, immigratie, belastingschijven en noem maar op. De realiteit is heel divers en daar hebben we allemaal verschillende ideeën over. Zeker nu we al een aantal decennia steeds minder een ‘gemeenschappelijk verhaal’ hebben dat als richtlijn voor de meeste mensen geldt. Het meest gemeenschappelijke is langzamerhand ons consumentisme en de vergelijking met elkaar, die ons (zonder dat wij ons dat bewust zijn) door de commercie wordt opgedrongen. Zie mijn blog over meisjes en hun lijf.

Het mooie van onze cultuurvorming van de laatste eeuwen is dat we een overeenstemming hebben dat de meerderheid ook rekening moet houden met de minderheid. Dit gegeven is heel bijzonder!!! Ik zou het wel van de daken willen roepen dat dit, kijkend naar de geschiedenis, echt uitzonderlijk is. En juist dit gegeven staat de afgelopen tijd zo onder druk.

Om het actueel te maken met betrekking tot de uitslag van de laatste verkiezingen: op dit moment is de grootste partij de partij die dit recht van de minderheid niet onderschrijft. Trouwens, de grootste partij is geen partij. Dat is één man die geen tegenspraak duldt van anderen die het met hem oneens zouden kunnen zijn. En wanneer iemand geen andere meningen duldt dan heeft zo iemand dictatoriale trekken.

Victor Orban van Hongarije, de PIS partij van Polen, Donald Trump en natuurlijk Poetin zijn allemaal leiders die geen tegenstem dulden.

In dit verband wordt vaak de aan Voltaire toegeschreven zin aangehaald “Ik keur af wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen tot de dood verdedigen”. [i]

Deze uitspraak houdt in dat ik bereid ben mijn eigen overwegingen in twijfel te trekken, omdat ik de ander niet wil uitschakelen, maar heel serieus wil nemen.

Ik ben er van overtuigd dat heel veel mensen zich niet realiseren dat, wanneer ze op een dictatoriaal iemand stemmen, ze het grote gevaar lopen om zelf op een moment uitgeschakeld te worden wanneer ze een mening hebben die afwijkt van het dictatoriale regime. Denk maar aan wat er met Aleksej Navalny is gebeurt.

Hele begrijpelijke gedachten zijn, “ach, zo’n vaart zal dat toch niet lopen in ons land”. Maar kijk naar de landen om ons heen, en kijk vooral naar de geschiedenis. En je ziet, in een tijdsbestek van een paar jaar is een democratie zomaar ineens verleden tijd en veranderd in een dictatuur.

The 2023 Economist Intelligence Unit Democracy Index map Full democracies   9.00–10.00   8.00–8.99 Flawed democracies   7.00–7.99   6.00–6.99 Hybrid regimes   5.00–5.99   4.00–4.99 Authoritarian regimes   3.00–3.99   2.00–2.99   1.00–1.99   0.00–0.99 No data   

In de bovenstaande afbeelding is de verdeling wereldwijd van democratieën en dictaturen weergegeven.

Het aantal mensen dat leeft in een democratie is 9,5 %, en dat leeft in een dictatuur 35,9 %.

De komende tijd zullen er in de wereld veel belangrijke verkiezingen worden gehouden: Amerika, India en ook in de EU. De meest spannende is de verkiezing in Amerika. Laat ik er voor dit moment maar niet meer over zeggen dan dat ik me grote zorgen maak.

Wanneer je je wilt verdiepen in het thema ‘vrijheid’ dan is er voor de diehard het boek van Annelien de Dijn, “Vrijheid”, Alfabetuitgevers, 2020, een kleine 400 pagina’s. Maar met dit soort boeken is het zo, dat je jezelf kunt toestaan er in te grasduinen.

Maar Wikipedia er op naslaan is al een goed begin, want onze democratie is echt, historisch gezien, geen vanzelfsprekendheid.

---

[i] _{De uitspraak is niet tot Voltaire te herleiden. Het citaat is van Evelyn Beatrice Hall, die onder het pseudoniem  Stephen G. Tallentyre in The Friends of Voltaire (1906) deze maxime, dit principe gaf als een samenvatting van  Voltaires gedachtegoed.(Wikipedia 08-01-2021.)}